ضرب المثل های رایج

آب رفته به جوي برنمي‏گردد .

فرصتي كه از دست رفت به دست نمي‏آيد .

آب سربالا نمي‏رود .

اين مثل را وقتي به كار مي‏برند كه حصول امري طبعا و عادتا محال باشد .

آب كه از سر گذشت چه يك ني چه صد ني .

محنت كه بيش از حد تحمل شد كم و زياد آن فرق نمي‏كند .

آب كه از سر گذشت چه يك گز چه صد گز .

گونه ديگري از مثال بالاست .

آب كه يك جا ماند مي‏گندد .

كسي كه مدتي در يك محل ماند هر قدر عزيز باشد خوار مي‏شود .

آسيا به نوبت .

بايد حق تقدم و تاخر زماني ارباب حاجت رعايت شود .

آشپز كه دو تا شد آش يا شور مي‏شود يا بي‏نمك .

دو نفر كه در يك كار مداخله كنند كار به سامان نمي‏رسد .

آفتاب هميشه زير ابر نمي‏ماند .

حقيقت براي هميشه پنهان نمي‏ماند .

بادنجان بم آفت ندارد .

هواي شهر بم گرم است و بوته بادنجان از سالي به سال ديگر مي‏ماند و آفت نمي‏بيند . منظور از اين مثل اين است كه اشخاص مقاوم و يا شرير كمتر صدمه مي‏بينند .

بار به بارخانه گرانتر است .

محصول كارخانه و معدن در خارج آن غالبا گرانتر است .

بازي اشكنك داره سرشكستنك داره .

براي تسليت كودكي كه در بازي آسيب ببيند گويند .

بلال كه مرد اذان گو قحط نمي‏شود .

بدل و عوضي به جاي كسي يافتن آسان است .

پايت را به اندازه گليمت دراز كن .

به قدر وسع و درآمد بايد خرج كرد و و از بلند پروازي خودداري نمود .

اصلم پدره كه مادرم رهگذره .

مقام مادر كه محفوظ است ولي در جائي كه بخواهند در برتري مقام پدر تاكيد كنند از اين مثل استفاده مي‏نمايند .

پُرسان پُرسان به كعبه مي‏روند .

از پرسيدن راه و نشاني براي رسيدن به مقصود خودداري نبايد كرد .

آدم بايد بپرسه و بتُرسه .

آدم بايد اول جستجو كند .

هر چه پول بدهي آش مي‏خوري .

به قدر خرجت فايده مي‏برهي .

پيري است و هزار عيب شرعي .

پيري اصل تمام امراض و عيوبست .

تخم مرغ دزد شتر دزد مي‏شود .

اين مثل داراي داستان است .

تا تنور گرمه نون درمياد .

هر كاري وقتي دارد و فرصت را نبايد از دست داد .

توبه گرگ مرگ است .

بد سرشت به هيچ چيز اصلاح نمي‏شود و تا دم مرگ دست از بدكاري بر نمي‏دارد . يگانه علاج و راه صلاح مردمان خبيث‏الذات مرگست .

چاه كن هميشه ته چاه است .

آدم بدكار و بدعقيده هميشه دست و پايش بسته است .

تا دود چراغ نخوري به جايي نمي‏رسي .

تا زحمت نكشي ،. فعاليت نكني نمي‏تواني مقامي را كسب كني .

چوب را كه برداشتي گربه دزد حساب كار خودش را مي‏كند .

خائن از خود بدگمان و پيوسته بر خويشتن ترسان است .

حرف حساب جواب ندارد .

اگر هم جوابي داشته باشد همان حرف حساب است .

حرف حق تلخ است .

سخن حق بر شنونده گران و ناگوار است .

حرف راست را از بچه بشنو .

كودكان غالبا راست مي‏گويند .

حرف مرد يكيست .

داستان مشهور ملانصرالدين كه هميشه مي‏گفت سي سال دارم و معتقد بود كه حرف مرد يكيست .

از تو حركت از خدا بركت .

تشويق و ترغيبي براي كار و فعاليت .

حساب حساب است كاكا برادر .

حساب به جاي خود برادر هم به جاي خود .

به حسنت مناز به تبي بند است ، به مالت مناز به شبي بند است .

از غرور و تكبر درباره مال و جمال بايد پرهيز كرد كه هر دو ناپايدار و در معرض نابودي دائم است .

حق به حقدار مي‏رسد .

حق صاحبش را مي‏شناسد ، دير مي‏شود ولي ضايع نمي‏شود .

حلوا يكبار مزه مي‎دهد .

تكرار سخن زياد مطلوب نيست .

خدا نجار خوبيست در و تخته را جفت مي‏كند .

اين مثل بيشتر براي زن و شوهرهايي كه اخلاق مشابه دارند گفته مي‏شود يا بالعكس اگر مرد ولخرج است و زن خسيس است .

خر مردم را بايد نيم‏بركي سوار شوند .

تاكيدي بر حفظ و رد مال مردم .

خدا خر را ديد ( يا شناخت ) و شاخش نداد .

كار اگر به دست آدم ناجنس بيفتد بيداد مي‏كند .

خروسي كه بي‏موقع بخواند سرش را مي‏برند .

سخن نسنجيده و بي‏موقع سر انسان را به باد مي‏دهد .

هر چه خريدي بردي هر چه فروختي باختي .

مثل را هنگام فروش چيزي باارزش و از دست رفتني به كار مي‏برند .

هر چه خوار آيد روزي به كار آيد .

احتراز از اينكه كسي يا چيزي را بي‏اهميت و به درد نخور بشمار آرند .

هر كه خيار خورد پاي لرزش هم مي‏نشيند .

هر كس به هر اقدامي دست زد مسئوليت عواقب آن را نيز عهده‏دار خواهد بود .

دارندگي برازندگيست .

ثروتمندي مي‏تواند وسائل زيبا براي زندگي تهيه نمايد .

دزد ناشي ( يا نابلد ) به كاهدان مي‏زند .

درباره كسي كه تردستي به كار برد و توفيق نيابد گويند .

يك دست صدا ندارد .

كاميابي به اتفاق حاصل مي‏شود .

دست دست را مي‏شناسد .

امانت را بايد به همان دست داد كه از آن گرفته‏اند .

به هر دستي كه بدهي پس مي‏گيري .

معادل گندم از گندم برويد جو ز جو .

توي دعوا حلوا خيرات نمي‏كنند .

به كسي كه در زد و خورد آسيب ببيند گويند .

دل به دل راه دارد .

در پاسخ تعارف يا گلايه دوستان كه اظهار محبت يا بي‏مهري مي‏شود گويند .

دنيا دو روز است .

زندگي و عمر انسان كوتاه است .

كار دنيا برعكس است .

وقتي چيزي برخلاف ميل است گويند .

دود از كنده برمي‏خيزد .

در موردي كه پير به جوان توفق يابد گويند .

دوري و دوستي . 

در رفت و آمد و معاشرت بايد تعادل را حفظ كرد و افراط نكرد .

يك ده آباد به از صد شهر خراب است .

بايد در كمال كوشيد و شهر خراب را هم آباد كرد .

در دروازه‏ها را مي‏توان بست در دهن مردم را نمي‏توان بست .

به قصد توهين به بدگويان گويند .

ديگ شراكت به جوش نمي‏آيد .

شراكت سودي ندارد .

راه رفتن را از گاو ياد بگير آب خوردن را از خر .

در كار ورفتار با تاني و ملايمت و وقار باش .

آدم زرنگ سالي دو جفت كفش پاره مي‏كند .

زيان آنان در كارها بيشتر است .

زن خوب بيوه ميشه ، انگور خوب دونه ميشه .

خوبان بيشتر از بدان آسيب پذيرند .

زن بابا مادر نمي‏شود .

هيچ بدلي نمي‏تواند جاي مادر را بگيرد .

از اين ستون به آن ستون فرج است .

اين مثل داراي داستان است.

هر سربالايي سرپاييني دارد .

هر بلندي پستي دارد . فواره چون بلند شود سرنگون شود .

سگ بشو بچه مشو .

به كودك همه فرمان مي‏دهند .

تا پا روي دم سگ نگذارند وق وق نمي‏كند .

تا كسي را آزار ندهي آزارت نمي‏دهت .

سنگ مفت چغورك مفت ، خورد خورد نخورد نخورد .

يعني مرد سنگ به خانه بياورد بهتر است تا ننگ بياورد .

شتر دزدي خم خم ( يا دولا دولا )‌ نمي‏شود .

به كسي كه مي‏خواهد كار بزرگ را پنهاني انجام دهد .

شريك اگر خوب بود خدا هم مي‏گرفت .

كسي را در كار مخصوص به خود شريك مكن .

شغال از سايه خودش مي‏ترسد .

توصيف مردماني ترسو و تشبيه مردمان دزد و دغل و نابكار است .

شل مزن كه سفت مي‏خوري .

اگر در مقابل ديگران ضعف نشان دهي از آن سوءاستفاده مي‏كنند .

شير كه پير مي‏شه بازيگر شغال مي‏شه .

اشخاص توانا و قدرتمند وقتي ضعيف مي‏شوند آلت دست اشخاص پست و حقير مي‏گردند .

كاري كه شير مي‏كنه شمشير نمي‏كنه .

تاثير شير مادر از شمشير هم بيشتر و برنده‏تر است .

شيطون از مرده دست برميداره .

از مرده به نيكي بايد ياد كرد .

عجله كار شيطان است .

شتابزدگي عواقب بدي به دنبال دارد .

ناز عروس به جهازش است .

ناز هر كس به قدر ثروت او است .

يك محله عروسي است هفت محله ورمي‏شورند .

براي اينكه عده زيادي براي حضور در مجلس عروسي مشغول تدارك لباس و آرايش هستند .

عقل كه نيست جان در عذابست .

خطاب به كسي كنند كه بخواهند بگويند عقلت نمي‏رسد .

عقل مردم در چشمشانست .

مردم غالبا به ظاهر هر چيز توجه دارند .

فضول را بردند جهنم گفت هيزمش تر است .

آدم فضول در هر چيز و هر كار فضولي مي‏كند .

هر كس به فكر خويشه كوسه به فكر ريشه .

همه در صدد رفع گرفتاريهاي خويش‏اند .

فلفل مبين چه ريزه بشكن ببين چه تيزه .

تعريفي از افراد كوچك و ريزنقش .

يا قوزي بگذار يا قوزي وردار .

بي تفاوت مباش . اگر توانايي داري مشكل گشايي كن .

در قيامت نمي‏پرسند پدرت كيست مي‏پرسند عملت چيست .

بزرگي آدمي به اعمال او است نه به اصل و تبار او .

كار از محكم كاري عيب نمي‏كند .

نظير سر از محكم بستن درد نمي‏گيرد .

كار را به كاردان بسپار .

 كار را بايد به اهل آن رجوع كرد .

هر كه به كشتي نيست فندش بسيار است .

هر كه داخل كار و دعوا نيست هزارگونه راه براي آن كار پيش خواهد برد .

كور از خدا چه مي‏خواهد دو چشم بينا .

در مورد اشتياق طالب به مطلوب خود گويند .

كوزه‏گر از كوزه شكسته آب مي‏خورد .

كنايه از صرفه‏جويي زياده از حد .

كوه به كوه نمي‏رسه آدم به آدم مي‏رسه . 

بالاخره انسانها در جايي با هم روبرو مي‏شوند .

گربه را در حجله مي‏كشند .

در نحستين برخورد بايد شدت عمل به خرج داد .

آدم گرسنه ايمان ندارد .

گرسنه را به هر كاري مي‏توان واداشت .

گرگ كه به گله مي‏زند سگ شاشش مي‏گيرد .

 موقع دفاع بهانه پيدا مي‏شود .

بگويي و بد باشي به كه نگويي و خر باشي .

اشاره من به صفاي ظاهر و باطن ده است كه منبع و منشا صفاي خاطر اينان شده است. با اين حساب در اينجا كسي بشنود يا نشنود من گفتگويي مي‏كنم چه به قول همان روستايي‏ها بگويي و بد باشي به كه نگويي و خر باشي .

تا گوساله گاو شود دل مادرش ( يا صاحبش ) آب شود .

كيفيت رنج پدر ومادر در بزرگ كردن فرزندان .

ازاين گوش بشنو از آن گوش به در كن.

به حرف ديگران ترتيب اثر مده.

گوشت كه نيست چغندر هم سالار است.

وقتي چيز خوب وجود نداشته باشد چيز پست ارزش پيدامي‌كند.

اگر لُر به بازار نرود بازار مي‌گندد.

گاهي گويند لرآمده به بازار يا در رفته به بازار.

هر كس مادرم را ديد زن پدرم نشد.

هر كس وضع ما راديد پند و عبرت گرفت.

مالت را سفت بگير همسايه‌ات را دزد مگير.

هركس بايد مواظب و مراقب اموال خودباشد.

براي كسي بمير كه برايت تب كند.

براي كسي فداكاري بكن كه او هم به تو خدمت كند.

مرگ حق است ميراث هم حق.

در مورد تقسيم ارث پس از مرگ كسي گويند.

مسجد جاي خربستن نيست.

حرمت هر مقامي و مكاني را بايد نگاه داشت.مثل را در موردي به كاربرند كه كسي بخواهد پا از گليم خويش فراتر نهد.

هر مسجدي خلايي هم دارد.

در هر خانواده‌اي احيانا فرد نابابي است.

معامله با غريب وصلت با خودي.

معامله با خويشاوندان و آشنايان نزديك گاهي به كدورت مي‌انجامد. ازدواج با خويشاوندان موجب تحكيم بنيان خانواده است ولي اين نوع ازدواج از لحاظ دانش پزشكي امروز مردود شناخته شده است .

مهمان كه يكي شد صاحبخانه گاو مي‌كشد.

از يك نفر به خوبي مي‌توان پذيرايي كرد.

هر ميموني كه زشتره بازيش بيشتره.

به جاي ميمون شادي هم مي‌گويند .

ميوه پاي درخت مي‌افته.

اخلاق پسر به پدر مي‌رود.

نان است كه بند جان است.

مال را از جان بريدند.

نانش را بگير جانش را بگير.

شغل كسي را بگيرند و او را اخراج كنند در حقيقت با گرفتن جانش برابراست.

نو كه آمد به بازار كهنه مي‌شه دل‌آزار.

در گلايه به دوستي كه دوستان جديد را ترجيح مي‌دهد نيز مي‌گويند.

سزاي نيكي بديست.

مردم روزگار به جاي نيكي بدي مي‌كنند.

واي از مرگ و واي از پس مرگ.

هشداري است به آنانكه از مرگ غافلند.

همكار همكار را نمي‌توان ديد.

همكاران غالبا به يكديكر حسد مي‌ورزند.